Samuel Hartlib
Biografia
Samuel Hartlib (ur. ok. 1600 w Elblągu, zm. 12 marca 1662 w Londynie) był angielskim reformator pedagogiki i rolnictwa pochodzenia niemieckiego.
Pochodził z rodziny kupieckiej. Studiował w gimnazjum w Brzegu, uniwersytecie w Królewcu, kalwińskiej akademii w Herbornie i uniwersytecie w Cambridge. Z obawy przed szwedzkim najazdem na Pomorze od 1628 mieszkał na stałe w Anglii. Początkowo prowadził szkołę w Chichesterze, w której propagował własne idee filozoficzne.
W 1629 poślubił Mary Burmingham. Ich syn Samuel Jr był urzędnikiem, córka Mary wyszła za lekarza i chemika Fredericka Cloda, zaś córka Anna (Nan) – za kupca, pisarza i kaznodzieję rodem z Utrechtu Johannesa Rodera. Od 1630 mieszkał w Londynie. W okresie wojny domowej zajmował się studiami rolniczymi i przygotowywał publikacje na ten temat. W 1644 zaprzyjaźniony z nim John Milton zadedykował Hartlibowi Traktat o edukacji, do którego napisania go zachęcał.
Oliver Cromwell wyznaczył Hartlibowi pensję w wysokości 100 funtów rocznie, później podwyższoną do 300. Utracił ją po restauracji monarchii i zmarł w nędzy. Jego śmierć mogła być spowodowana zażywaniem rozcieńczonego kwasu siarkowego jako lekarstwa na kamienie żołądkowe.
Działalność naukowa
Za swój cel jako naukowca uważał utrwalenie całości ludzkiej wiedzy i udostępnienie jej dla oświecenia całej ludzkości. Projektował maszyny liczące, kosiarki i siewniki. W swoich traktatach pedagogicznych popierał poglądy Jana A. Komeńskiego (np. A Reformation of Schooles z 1642). Tłumaczył także jego dzieła, np. Pansophię (1641). Za jego zachętą Komeński odwiedził Anglię w 1641. W 1641 ukazało się dzieło Hartliba Macaria - utopijna wizja społeczeństwa oparta na filozofii Francisa Bacona i Komeńskiego. W swoich pracach pedagogicznych, m.in. Considerations Tending to the Happy Accomplishment of England’s Reformation in Church and State z 1647, czy True and Readie Way to Learne the Latine Tongue 1654, upowszechniał ideę szkolnictwa powszechnego, stypendiów dla biednej młodzieży, utworzenia państwowego instytutu badań naukowych oraz międzynarodowej instytucji zajmującej się współpracą w dziedzinie oświaty i religii. W Relation of that which hath been lately attempted to procure Ecclesiastical Peace among Protestants z 1641 nawoływał do zaprzestania waśni między wyznaniami protestanckimi. Propagował holenderskie zdobycze agrotechniczne, np. sadzenie warzyw bogatych w azot.
Ważniejsze dzieła
Conatuum Comenianorum praeludia (1637)
Description of the Famous Kingdome of Macaria (1641)
Relation of that which hath been lately attempted to procure Ecclesiastical Peace among Protestants (1641)
A Reformation of Schooles . . . (1642)
Considerations Tending to the Happy Accomplishment of England’s Reformation in Church and State (1647)
London’s Charity Enlarged (1650)
Essay for the Advancement of Husbandry (1651)
True and Readie Way to Learne the Latine Tongue (1654)
The Reformed Commonwealth of Bees (1654)